Home › Tekststructuren › Verklaringsstructuur
Structuur 07 van 07
Verklaringsstructuur
Een verschijnsel met zijn kenmerken, oorzaken en mogelijke verklaringen.
Wat houdt deze structuur in?
De verklaringsstructuur draait om een verschijnsel: iets wat zich voordoet en wat de schrijver begrijpelijk wil maken. Eerst beschrijft hij het verschijnsel met kenmerken en voorbeelden, daarna zoekt hij naar oorzaken en verklaringen. De kernvraag is steeds: hoe komt het dat dit zo is?
Deze structuur lijkt op probleem-oplossing, maar er is een belangrijk verschil: bij een verklaring hoeft er niets opgelost te worden. Een verschijnsel is niet per se een probleem. 'Waarom kleuren bladeren in de herfst?' vraagt om een verklaring, niet om een oplossing. De schrijver wil begrijpen, niet ingrijpen.
Je herkent de verklaringsstructuur aan de combinatie van beschrijving en oorzaak. Eerst lees je wat het verschijnsel inhoudt, met voorbeelden, en daarna waardoor het ontstaat. Het slot bevat soms de meest waarschijnlijke verklaring, maar laat het ook weleens open omdat wetenschappers het nog niet zeker weten.
Het schema
| Inleiding | Middenstuk | Slot |
|---|---|---|
| Een verschijnsel. | Kenmerken en voorbeelden, oorzaken en mogelijke verklaringen. | Soms een afsluitende verklaring of conclusie. |
Signaalwoorden om op te letten
Deze woorden en zinsdelen wijzen vaak op de verklaringsstructuur. Let op: ze zijn een hint, geen bewijs — kijk altijd ook naar de opbouw van het geheel.
Bijna iedereen kent het gevoel een situatie al eens eerder te hebben meegemaakt: déjà vu. (inleiding: verschijnsel)
Kenmerkend is, dat het gevoel sterk en kort is en vaak optreedt op vermoeide momenten. (kenmerken)
Een mogelijke verklaring is dat de hersenen een herinnering verkeerd dateren, waardoor het nieuwe oud lijkt. (verklaring)
Onderzoekers zijn het er nog niet helemaal over eens, maar de hersentiming lijkt de meest waarschijnlijke oorzaak. (slot: verklaring/conclusie)
Waarom dit klopt
De tekst beschrijft een verschijnsel met kenmerken en zoekt daarna naar een verklaring; er hoeft niets te worden opgelost.
Veelgemaakte fouten
Bij deze structuur gaat het vaak op dezelfde manieren mis. Houd deze valkuilen in je achterhoofd:
Veelgemaakte fout
Verklaring verwarren met probleem-oplossing. Bij een verklaring hoeft er niets opgelost te worden. Vraag je af: wil de schrijver begrijpen of ingrijpen?
Veelgemaakte fout
Kenmerken voor oorzaken aanzien. Een kenmerk beschrijft hoe het verschijnsel eruitziet; een oorzaak verklaart waardoor het ontstaat. Dat is niet hetzelfde.
Veelgemaakte fout
Eén verklaring verplicht stellen. Soms geeft de schrijver meerdere verklaringen of laat hij het open. Het ontbreken van één zeker antwoord betekent niet dat de structuur anders is.
Oefenen
Test jezelf
Op de oefenpagina staan veertien teksten door elkaar. Bij elke tekst is het juist de vraag welke structuur erin zit — herken jij hem terug?